مدعیان دروغین

زیدیه زمان امام صادق

یکی از فرقه هایی که به تشیع نسبت داده می شود زیدیه هستند. این گروه منسوب به زید بن علی بن الحسین علیه السلام می باشند، چرا که پیروان آن معتقد به امامت او هستند. البته خود زید مدعی امامت برای خود نبود، ولی مردم برای او ادعای امامت نمودند. حرکت و قیام او نیز جز برای نصرت و یاری حق و جنگ با باطل نبود و مقام زید بالاتر از این بود که چیزی را که حق او نبود ادعا کند. او اگر پیروزی به دست می آورد خوب می دانست که باید آن را تحویل چه کسی بدهد. و اگر در بعضی از احادیث وارد شده که او امامت را منسوب به خود نموده، معنای آن معلوم و روشن است؛ چرا که امام صادق علیه السلام از سیطره ی بنی امیه هراس داشت و صحیح نبود که خروج زید به آن حضرت نسبت داده شود و به امر او باشد، زیرا در آن صورت امام صادق علیه السلام و شیعیان آن حضرت گرفتار می شدند. به همین علت زید قیام و امامت را به خود نسبت می داد.
اگر زید، مطابق این احادیث، واقعا خود را امام و صاحب حق می دانست رسول خدا و امیرالمؤمنین (صلوات علیهما و علی آلهما) قبل از به دنیا آمدن او بر او گریه نمی کردند و آن گونه که برای او محزون و مصیبت زده و پریشان نمی شدند چنان که پدران او نیز هنگامی که یادی از او می نمودند و کشته شدن او را متذکر می شدند گریان و پریشان می گردیدند.
در منزلت و بزرگواری و دوری او از این اتهام همین بس که امام صادق علیه السلام بر او گریه نمود و اموال او را بین بازماندگان از مقتولین همراه او تقسیم نمود و از کسانی که او را یاری نکردند ملامت کرد و کشته شدگان با او را مؤمن و محاربین با او را کافر دانست.
به راستی چگونه می توان گفت او امامت و رهبری را برای خود طلب می نموده، در حالی که امام صادق علیه السلام برای او طلب و رحمت می نمود و می فرمود: «او مردی مؤمن و عارف و عالم و راستگو بود و اگر پیروز می گردید اهل وفا بود و اگر قدرت پیدا می کرد می دانست که باید آن را به دست چه کسی بدهد.» [۱] .
امام صادق علیه السلام در سخن دیگری فرمود: «نگویید زید [برای خود] قیام نمود، همانا زید عالم و راستگو است و هرگز شما را به سوی خود دعوت نمی کند، بلکه او شما را برای حکومت و امامت [امام] از آل محمد صلی الله علیه و آله دعوت می نماید.» [۲] و «اگر او پیروزی به دست می آورد به آنچه به شما گفته بود وفا می نمود جز این که دو در مقابل سلطانی قیام نمود تا او را بشکند.» [۳] .
از این رو، حضرت رضا علیه السلام به مأمون می فرماید: «برادرم زید را با زید بن علی بن الحسین علیهماالسلام مقایسه مکن؛ چرا که زید بن علی بن الحسین علیهماالسلام از علمای آل محمد علیهم السلام است و او برای خدا غضب نمود و با دشمنان او جنگ کرد تا در راه خدا شهید گردید.»
تا این که فرمود: «زید بن علی بن الحسین علیه السلام هرگز چیزی که حق او نبود به ناحق برای خود ادعا نکرد؛ چرا که او باتقواتر از این بود و می گفت: من شما را برای رضای از آل محمد علیهم السلام دعوت می کنم.» [۴] .
این صراحت سخن حضرت رضا علیه السلام در مقابل مأمون به این علت بود که آن زمان، زمان حکومت بنی عباس بود و فرزند او یحیی بن زید درباره ی پدر خود می گفت: خدا پدرم را رحمت کند، او یکی از عبادت کنندگان بود که روزها روزه می گرفت و شب ها به عبادت قیام می نمود و با تمام کوشش در راه خدا جهاد نمود [تا کشته شد].
عمیر بن متوکل بلخی می گوید به یحیی گفتم: ای فرزند رسول خدا صلی الله علیه و آله امام باید به همین وضعیت باشد. پس یحیی گفت: پدرم امام نبود. لکن از افراد بزرگوار و زاهد و با شخصیت و از مجاهدین فی سبیل الله بود. گفتم: ای فرزند رسول خدا صلی الله علیه و آله! پدر تو برای خود ادعای امامت نمود و قیام کرد و از رسول خدا صلی الله علیه و آله روایتی در مذمت از ادعای دروغین نقل شده است. یحیی گفت: آرام باش! آرام باش! پدرم غافل تر از این بود که چیزی را ادعا کند که حق او نیست. پدرم فقط می گوید: من شما را به رضای آل محمد علیهم السلام دعوت می نمایم و مقصود او عموی من جعفر علیه السلام بود. سپس می گوید: به یحیی گفتم: آیا جعفر امروز صاحب فقه است؟ او گفت: آری، او از همه ی بنی هاشم داناتر و فقیه تر است. [۵] .
این حدیث همان گونه که کاشف از مقام والای زید و منزلت و فضیلت او و بطلان آنچه به او نسبت داده اند می باشد برای فرزند او یحیی نیز مقام بلند و دانش و تقوا و فقاهت را اثبات می نماید.
احادیث درباره ی پاکی زید و دوری او از ادعای امامت امت فراوان است. بنابراین زید بن علی بن الحسین علیه السلام پاک تر و باتقواتر از این است که خود را با ادعای باطل ضایع و آلوده نماید. آری. مسأله ی امامت و رهبری را مردم پس از او برای او ادعا نمودند و به این علت معروف به زیدیه شدند.
خلاصه ی سخن این که زیدیه فرقه های زیادی دارند و اعتقاد مشترک آنان این است که امامت باید در اولاد فاطمه علیهماالسلام باشد و امامت و رهبری غیر از فرزندان فاطمه علیهاالسلام جایز نیست و باطل است. البته می گویند: از اولاد فاطمه علیهاالسلام هر کسی که عالم و زاهد و شجاع و سخی باشد و قیام به سیف و شمشیر نماید واجب الاطاعه می باشد؛ خواه از اولاد امام حسن علیه السلام باشد خواه از اولاد امام حسین علیه السلام، و به همین علت عده ای از آنان معتقد به امامت محمد و ابراهیم، دو فرزند عبدالله بن الحسن بن الحسن علیه السلام هستند. [۶] البته گمان می رود مسأله ی اشتراط امامت به بنی فاطمه علیهاالسلام که این گروه می گویند درباره ی کسانی باشد که بعد از زید بن علی بن الحسین مدعی امامت باشند؛ چرا که بعضی از فرقه های زیدیه امامت ابوبکر و عمر را چنان که خواهد آمد پذیرفته اند.
———
پی نوشت ها:
[۱] رجال کشی، ص ۱۸۴، ذیل عنوان سید حمیری.
[۲] مقصود از رضا از آل محمد امام وقت است که امام صادق علیه السلام برای تقیه چنین فرموده است.
[۳] وافی، به نقل از کتاب کافی، کتاب الحجه، باب أن زید بن علی مرضی، ج ۱ / ۱۴۱٫
[۴] وافی، به نقل از کتاب کافی، کتاب الحجه، باب أن زید بن علی مرضی، ج ۱ / ۱۴۱٫
[۵] همان.
[۶] ملل و نحل، پاورقی فصل ۱، ص ۱۵۹٫
زیدیه
از شیعه زیدیه عصر حضرت صادق آنها بودند که خروج به شمشیر می کردند و زید بن علی بن الحسین و یحیی بن زید به خروج کشته شدند و چنانچه سابقا هم اشاره شد ما معتقدیم که آنها داعیه امامت نداشتند و در عقیده آنها هیچ خللی نبود کسانی که بعد خواستند به نام آنها زمامدار شوند و حکومت نمایند این عقیده را ابراز داشتند و در این باره به جای خود مفصل بحث کرده ایم و امام صادق علیه السلام نسبت به شهادت آنها سخت متأثر و گریان بود و معتقدین به این اصل را سرزنش فرمود.
حضرت امام صادق علیه السلام درباره حضرت زید فرمود رحمه الله اما انه کان مؤمنا و کان عارفا و کان عالما و کان صدوقا و اما انه له ظفر نوفی اما له لوملک لعرف کیف یضعها [۱] و می فرمود نگوئید زید خروج کرد او مردی عالم و صادق و مؤمن و باوفا بود اگر ظفر می یافت می دانست چه کند شاید خلافت را به محل خود استقرار می داد و اگر سلطنت می یافت آن هم می توانست حکومت شرعی نماید – مقام زید بسیار است که اینجا محل بحث آن نیست.
———–
پی نوشت ها:
[۱] رجال کشی در ترجمه سید حمیری ص ۱۸۴٫
برگرفته از کتاب دانشنامه امام صادق علیه السلام

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *