اصحاب و شاگردان

مذمت همکاری با ستمگران از دیدگاه امام صادق (ع)

موضوع اعانت و همکاری را ستمگران است که در این روایت و روایات دیگر مذمت بسیاری شده، و به سر حد حرمت رسیده
است. در این زمینه ما به چند روایت اشاره میکنیم: شیخ صدوق (ره)، در کتاب امالی، از رسول خدا (ص) روایت کرده که فرمود:
هر کس حاکم ظالمی را ستایش کند، و در پیشگاه او به واسطه طمعی که به او دارد کوچک و خاضع شود، در جهنم قرین و
۸۹۳ ] – تمایل و اتکاء به ستمکاران ] « و لا ترکنوا الی الذین ظلموا فتمسکم النار » : جلیس او خواهد بود. خدای تعالی میفرماید
نداشته باشید که آتش شما را [صفحه ۲۵۷ ] فرا میگیرد. [ ۸۹۴ ]. و نیز رسول خدا (ص) میفرماید: هر کس راهنمای ظالمی در
ظلمش گردد، در جهنم قرین هامان [ ۸۹۵ ] خواهد بود. و هر کس عهدهدار حکومت ظالم، و یاور او در ظلمش باشد، در هنگام
مرگ، ملک الموت که برای قبض روحش بیاید، به او خواهد گفت: بشارت باد تو را به لعنت پروردگار و آتش جهنم! و بد راهی
است راه دوزخ. [ ۸۹۶ ]. و نیز رسول اکرم (ص) فرمود: هر کس تازیانهای در اختیار حاکم ظالمی قرار دهد، خداوند آن تازیانه را به
صورت اژدهایی آتشین، به طول هفتاد ذراع [ ۸۹۷ ] قرار میدهد و در جهنم بر او مسلط میسازد. [ ۸۹۸ ]. صدوق (ره)، در کتاب
معانی الاخبار، از امام صادق (ع) حدیثی نقل فرموده که خلاصهاش چنین است: هر کس بقای ستمکاران را دوست بدارد، دوست
فقطع دابر القوم الذین » : داشته که خدا معصیت شود. پروردگار عالم خودش را بر هلاک ستمکاران ستایش میکند و میفرماید
۸۹۹ ] – پس بریده شد رشته حیات ستمکاران و ستایش خدایی را که پروردگار عالمیان است – ] « ظلموا و الحمد لله رب العالمین
۹۰۰ ]. در کتاب ثواب الاعمال، از امام صادق (ع)، از آباء گرامش، از رسول خدا (ص) روایت شده که فرمود: هنگامی که قیامت ]
برپا شود، منادی فریاد میکند: کجایند ستمکاران، و کمک کنندگان به آنان، و کسانی که برای ایشان دوات و قلمی آماده
کردهاند، یا کیسهای برایشان دوختهاند، و امثال آن؟ آن گاه فرمان میرسد که معاونان را با ستمکاران محشور [صفحه ۲۵۸ ] نمایید.
۹۰۱ ]. مرحوم کلینی، در کتاب کافی، از زیاد بن ابیسلمه روایت کرده که گفت: وارد شدم بر حضرت کاظم (ع)، حضرت فرمود: ]
تو برای ستمکاران کار میکنی؟ گفتم: آری. فرمود: چرا؟ گفتم: چون مردی عایله دارم و چیزی در بساط ندارم، و به طور اجبار
کار میکنم. حضرت فرمود: اگر از کوه بلندی سقوط کنم و بدنم پاره پاره شود، نزد من، بهتر از این است که برای این جمعیت کار
کنم و یا بر بساط آنان قدم بگذارم، مگر برای یک چیز. گفتم: فدایت شوم، برای چه چیز؟ فرمود: اگر بتوانم از مؤمنی هم و غمی
را زایل سازم و قرضش را ادا کنم و شانهاش را از زیر باری آزاد نمایم.ای زیاد! آسانترین کاری که در قیامت، با همکاران ظالمین
میشود، این است که پردههایی از آتش در اطراف آنان نصب میشود تا مردم از حساب فراغت یابند. ای زیاد! اگر به همراهی
آنان مجبور شدی، با برادرانت نیکی کن تا جبران و کفاره عمل تو باشد… [ ۹۰۲ ]. این جمله حضرت موسی بن جعفر (ع)، نظیر
کفاره عمل شما، ،« کفاره اعمالکم الاحسان الی اخوانکم » : همان فرمایشی است که به علی بن یقطین، وزیر هارون الرشید، فرمود
نیکی به برادرانتان است. [ ۹۰۳ ]. علامه مجلسی (ره)، در بحارالانوار، از رسول خدا (ص) روایت کرده که فرمود: در شب معراج،
اذل الله من اهان الاسلام؛ اذل الله من اهان اهل البیت؛ » : دیدم، بر در چهارم جهنم، سه کلمه نوشته شده بود، و آن کلمات این است
پروردگار ذلیل کند آن کس را که به اسلام اهانت کند؛ خداوند ذلیل سازد – « اذل الله من اعان الظالمین علی ظلمهم للمخلوقین
کسی را که اهل بیت را خوار گرداند؛ خداوند ذلیل کند کسی را که به ظالمین، در ظلم بر بندگان خدا، کمک کند. [ ۹۰۴ ]. در
سید اجل، سید عبدالکریم بن طاووس (ره)، از مزار محمد [صفحه ۲۵۹ ] بن المشهدی [ ۹۰۵ ]، روایت شده که « فرحۀ الغری » کتاب
حسن بن محمد، از سعد بن عبدالله، از احمد بن محمد بن عیسی، از هشام بن سالم، از صفوان جمال روایت کرده که گفت: چون با
امام صادق (ع) وارد کوفه شدیم، در سفری که آن حضرت نزد ابوجعفر دوانیقی میرفت، فرمود: ای صفوان! شتر را بخوابان که این
جا نزدیک قبر جدم امیرالمؤمنین (ع) است؛ پس فرود آمد و غسل کرد و جامه را تغییر داد و پاها را برهنه کرد و فرمود: تو نیز چنین
کن. پس به سوی نجف روانه شدیم. حضرت دستور داد: گامها را کوتاه بردار، و سر را به زیر انداز که حق تعالی برای تو، به عدد
هر گامی که برمیداری، صد هزار حسنه مینویسد، و صد هزار گناه محو میکند، و صد هزار درجه بلند میکند، و صد هزار
حاجت بر میآورد؛ و نیز برای تو ثواب هر صدیق و شهید که مرده باشد یا کشته شده باشد مینویسد. پس آن حضرت میرفت، و
صفحه ۱۲۰ از ۲۸۴
من نیز با آن حضرت میرفتم، با دل و تن آرام، و تسبیح و تنزیه و تهلیل خدا میکردیم تا به تلها رسیدیم. آن گاه حضرت به جانب
راست و چپ نظر کرد، و با چوبی که در دست داشت خطی کشید، و فرمود: جستجو نما. من جستجو کردم، اثر قبری یافتم. پس
السلام علیک ایها الوصی البر التقی السلام علیک » و گفت .« آب دیده بر روی مبارکش جاری شد، و گفت: انا لله و انا الیه راجعون
ایها النباء العظیم السلام علیک ایها الصدیق الرشید السلام علیک ایها البر الزکی السلام علیک یا وصی رسول رب العالمین السلام
علیک یا خیره الله علی الخلق اجمعین، اشهد انک حبیب الله و خاصۀ الله و خالصته، السلام علیک یا ولی الله و موضع سره و عیبۀ
بابی انت و امی یا امیرالمؤمنین بابی و انت و امی یا حجۀ الخصام بابی » : پس خود را به قبر چسبانید و گفت .« علمه و خازن وحیه
انت و امی با باب المقام بابی انت و امی یا نورالله التام اشهد انک قد بلغت عن الله و عن رسول الله صلی الله علیه و آله ما حملت و
رعیت ما استحفظت و حفظت ما استودعت و حللت حلال الله و حرمت حرام الله و اقمت احکام الله و لم تتعد حدود الله و عبدت الله
آن گاه آن [صفحه ۲۶۰ ] حضرت برخاست، و در بالای سر .« مخلصا حتی اتیک الیقین صلی الله علیک و علی ائمۀ من بعدک
مبارک چند رکعت نماز کرد، و فرمود: ای صفوان! هر که زیارت کند امیرالمؤمنین (ع) را، به این زیارت، و این نماز را به جا
آورد، برگردد به سوی اهلش در حالی که گناهانش آمرزیده شده باشد، و عملش مقبول و پسندیده شده باشد، و برای او ثواب هر
که زیارت کرده آن حضرت را، از ملائکه، نوشته شود. صفوان گوید: از روی تعجب پرسیدم: ثواب هر که زیارت کند آن حضرت
را، از ملائکه؟! حضرت فرمود: آری، در هر شبی، هفتاد گروه از ملائکه آن حضرت را زیارت میکنند. پرسیدم: هر گروه چه
یا جداه یا سیداه یا طیباه یا » : مقدارند؟ فرمود: صد هزار ملک. پس آن حضرت به قهقری بازگشت، و هنگام بازگشتن، میگفت
طاهراه لا جعله الله اخر العهد منک و رزقنی العود الیک و المقام فی حرمک و الکون معک و مع الابرار من ولدک صلی الله علیک
صفوان به حضرت عرض کرد: آیا اجازه میدهی اصحاب خود را، از اهل کوفه، خبر دهم و نشان .« و علی الملائکۀ المحدقین بک
این قبر را به ایشان بدهم؟ فرمود: آری. و چند درهمی برای مرمت و اصلاح قبر داد. [ ۹۰۶ ]. دیگر از زیاراتی که صفوان جمال نقل
کرده، زیارتی است که از شیخ محمد بن المشهدی، از محمد بن خالد طیالسی، از سیف بن عمیره روایت شده که گفت: با صوفان
جمال، و جمعی از اصحاب، به جانب نجف اشرف برای زیارت قبر امیرالمؤمنین (ع) بیرون رفتیم و آن حضرت را به این عبارات
السلام علیک یا رسول الله السلام علیک یا صفوه الله السلام علیک یا امین الله السلام علیک یا من اصطفاه الله و » : زیارت نمودیم
سپس صفوان، از بالای سر مطهر امیرالمؤمنین (ع)، حضرت امام حسین (ع) را زیارت کرد، و گفت: «… اختصه و اختاره من بریته
چنین از امام صادق (ع) آموختم، و آن حضرت چنین دستور داد. [ ۹۰۷ ]. از این روایت معلوم میشود که در عصر امام صادق (ع)،
اثر قبر حضرت امیرالمؤمنین (ع) ظاهر بوده، و لیکن همه اصحاب مکان آن را نمیدانستند، و لهذا صفوان اجازه خواست تا به
اصحاب اعلام کند، و حضرت اجازه فرمود. علت کتمان قبر این بود که فشار حکومتهای جور بنیامیه و بنیمروان و خوارج اجازه
نمیداد که ائمه معصومین (ع) قبر مطهر را آشکار ساخته و به همه معرفی کنند؛ لیکن در عصر حضرت صادق (ع) تدریجا برخی از
یاران آن حضرت آگاه میشوند. امام صادق (ع)، [صفحه ۲۶۱ ] در سفرهایی که به عراق میآمد، بعضی از اصحابش را همراه خود
میبرد و قبر مطهر را به ایشان معرفی مینمود. عدهای که حضرت آنان را همراه خود برد، عبارتند از: محمد بن مسلم، صفوان
جمال، ابوبصیر، عبدالله بن عبید بن زید، ابوالفرج سندی، ابان بن تغلب، مبارک الخباز، محمد بن معروف هلالی و یونس بن ظبیان
و… مرحوم شیخ محمد حسین مظفر، در کتاب الامام الصادق (ع) گوید: از ابوالفرج سندی روایت شده که گفت: از حیره با امام
صادق (ع) به نجف آمدیم، و قبر مطهر را زیارت کردیم. [ ۹۰۸ ]. دیگر از زیاراتی که صفوان جمال از امام صادق (ع) نقل کرده،
زیارت وارث است. شیخ طوسی (ره)، در مصباح المتهجد، از محمد بن احمد بن عبدالله بن قضاعۀ بن صفوان بن مهران جمال،
روایت کرده که صفوان گفت: از امام صادق (ع)، برای زیارت مولایمان حسین (ع)، رخصت طلبیدم و استدعا کردم که
دستورالعملی راجع به زیارت آن حضرت مرحمت فرماید که به آن نحو رفتار کنم. حضرت فرمود:ای صفوان! سه روز، روزه بدار،
صفحه ۱۲۱ از ۲۸۴
اللهم انی استودعک الیوم نفسی و اهلی و » : و پیش از حرکت، در روز سوم غسل کن و اهل و عیالت را نزد خود جمع کن و بگو
.[۹۰۹] «… مالی و ولدی
برگرفته از کتاب اصحاب امام صادق علیه السلام نوشته: علی محدث زاده

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *