احادیث و سخنان

سخنان امام صادق در مورد علم رؤیا

از علومی که از قدیم شهرت داشته و تا آینده ادامه دارد، علم رؤیا است؛ چقدر از انبیا که به آنان این علم عطا شد و عالم مبارز در آن پیامبر خدا، یوسف علیه السلام بود و در زمان او این علم شهرت زیادی داشت تا به پادشاهان و مردم رسید. چون داستان خوابش را یوسف بر پدر گفت: یعقوب علیه السلام به او فرمود: ای فرزند، داستان خوابت را برای برادرانت نگو که بر تو مکر ورزند. [۳۱۲] . در این موقع علم رؤیا به جایگاه بلندی از تصدیق رسید تا این که می رفت تا براساس زندگی و بنای سرنوشت و لو کم با قاطعیت به آن [ صفحه ۱۷۷] اعتماد شود، چه بسا این که برای یوسف (طفل صغیر) وقتی به درون چاه افتاد، تحقق یافت، و همین طور زندانیان و ملک، همه آن ها تعبیر خواب خود را از یوسف علیه السلام می خواستند و همین طور پیامبر خدا صلی الله علیه و آله که خداوند متعال در رؤیا او را برای ثبات قیام و به نشر اسلام ترغیب می نمود. بنابراین، علم رؤیا علمی مستقل است. از علومی نیست که بعضی آن را نادر می دانند؛ زیرا نفس انسان در عالم خیال راحت تر و آزادتر است در بیداری و خواب و گاهی انسان در خوابش، آرامش روحش شفاف تر است؛ پس در آن هنگام از حوادث مشکلی که در آینده رخ خواهد داد، آگاه می شود. پس وقتی به بعضی امور در آینده مطلع شد، احتیاط می کند و از آن خود حفظ می نماید یا بر حسب اقتضا به آن مبادرت می نماید. این منت و رحمتی از جانب خداوند متعال بر بندگانش است که به آن ها از این طریق الهام می کند تا به آنچه که به مصلحت آن هاست، اقدام نمایند؛ زیرا ارتباط با عالم غیب یک نیروی معنوی است که عطا شده است. اضافه بر این که تذکری به عالم اخروی است، پس آن دلالتی بر برانگیخته شدن انسان در روز محشر است؛ در حدیث از حضرت صادق علیه السلام روایت است: وقتی بنده ای بر معصیت خدای عزوجل باشد و خدا خیر او را بخواهد در خواب رؤیای وحشتناکی را می بیند و از آن معصیت باز می ایستد. [۳۱۳] . اما خواب، بعضی اوقات تأویل می شود و بعضی اوقات آشفته، تا این که انسان تمام انتظاراتش را از آن نداشته باشد و براساس کامل عمل کند و به این وسیله عقل و تدبیر و مشورت و تقدیرش را باطل کند. امام علیه السلام به آن اشاره می کند و می فرماید: اگر همه ی رؤیاها راست بود، همه ی مردم پیامبر بودند و اگر همه دروغ بودند، بهره و سودی در آن یافت [ صفحه ۱۷۸] نمی شد؛ بلکه فضیلتی بی معنا بود. بدین سان، گاهی راست بودند و مردم را به مصلحتی که در آن ها بود، رهنمون می شدند و یا از زیانی که در آن بود، پرهیز می دادند و چه بسا دروغ در می آمد تا اعتماد کامل بر آن ها نداشته باشد. اما مقدار صحت خواب بیشتر مربوط به پاکی باطن است، برای این که روح در این هنگام سخت ترین اطمینان و سکون و آرامش را اعتماد را دارد، وارد در عالم غیب می شود و از ملکوت پاک می پرسد. از امام صادق علیه السلام وارد شده که فرموده: مشاهده مؤمن و خواب او در آخر زمانی جزئی از هفتاد جزء از نبوت است. قول امام علیه السلام این گونه است که فرمود: مشاهده مؤمن و خواب او جزئی از هفتاد جزء از اجزاء نبوت است، و بعضی از آن ها کسی است که یک سوم عطاء شده است. [۳۱۴] . همچنین از رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم مانند آن وارد شده است که فرمود: رؤیای صالحه بشارت داده می شود به آن مؤمن جزئی از چهل و شش جزء از نبوت. [۳۱۵] . این اختلاف به درجه ایمان یا برحسب اطمینان روحی بر می گردد و ایمان شرط اساسی در درستی خواب نیست؛ زیرا کافر هم خواب می بیند، و تأویل می شود و این از آن مواردی است که اشکالی در آن نیست؛ و لکن خواب او صحتش از خواب مؤمن کمتر است. برای اضطراب و آشفتگی که به کافر احاطه دارد و آن بشارت یا انذاز است. کما این که خواب با حوادث روزمره که انسان با آن سر و کار دارد، مرتبط است و همین طور اول شب تا آخرش اختلاف دارد. پس هر چه شخص قبل از خواب کمتر خورده باشد، ذهن او پاک تر و خوابش [ صفحه ۱۷۹] صحیح تر خواهد بود؛ لذا خواب صبح صحتش از خواب اول شب بیشتر است و خواب هنگام قیلوله صحیح تر است. از حضرت صادق علیه السلام وارد شده که فرموده است: صادق ترین آن قیلوله است؛ یعنی خواب قبل از ظهر. [۳۱۶] . امام صادق علیه السلام وارث یوسف علیه السلام در تأویل خواب است، و از تأویلات امام علیه السلام برای رؤیا. موسی زوار عطا به نزد ابی عبدالله علیه السلام آمد و به ایشان گفت: ای پسر رسول خدا! خوابی دیدم که مرا ترسانده است، خواب دیدم دامادی دارم که مرده است و با من معانقه نمود و مرا در آغوش گرفت، امام توقع مرگ صبح و شب هست، آن ما را ملاقات می کند، و معانقه اموات برای زندگان طول عمرشان است، اسم دامادت چه بود؟ گفت: حسین، پس فرمود: خواب تو دلالت بر بقای تو و زیارت قبر اباعبدالله علیه السلام است؛ چون هر کسی که با حسین معانقه کند، او را ان شاءالله زیارت می کند. [۳۱۷] . پس امام علیه السلام از خلال این رؤیا ولایت اهل بیت علیهم السلام را ذکر می کند و این که اساس در زندگی از یکدیگر پشتیبانی کردن و کمک کردن بین شیعه است، واجب است که فورا قیام کنی، پس چگونه این کار جائز است؟ علاوه بر آن، ناچار شیعه اهل بیت علیهم السلام باید مخزن امانات باشد تا مردم در هر حالت به او رجوع کنند، حتی برای اهل کفر و ناصبی خیانت جائز نیست و شاید به این خاطر روایات زیادی از رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم وارد شده است: داستان خوابت را نگو مگر بر عالم یا ناصح؛ [۳۱۸] داستان خواب گفته نمی شود؛ مگر بر مؤمنی که خالی از حسد و ظلم باشد [۳۱۹] و داستان خواب را نگو مگر بر دوست یا صاحب رأی. [۳۲۰] . زیرا خواب از اسرار الهی است، پس سزاوار است برای مؤمن که کسی [ صفحه ۱۸۰] را که غیر مؤمن است، از اسرار خود مطلع نکند تا این که به آن شماتت نشود و یا طوری تأویل شود که به ضرر او بوده و به مصلحت او نباشد و خواب او در این هنگام وسیله ای برای دشمن باشد، برای داخل کردن فکر مرگ یا رأی دروغ تا این که داستان را خطا سیر دهد که در این موقع از آن سوء استفاده شود. [۳۲۱] .
برگرفته از کتاب ویژگیهای امام صادق علیه السلام نوشته آقای حامد فدوی اردستانی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *