آثار

آثار مکتوب امام صادق

در مدت امامت امام صادق علیه السلام، آثار و کتاب های فراوانی تدوین شده که در کتاب های تاریخی به حضرت و شاگردانش نسبت داده شده است. این آثار در مواردی با املای آن حضرت بوده است؛ مانند: ۱٫ التوحید؛ کتاب توحید، املای حضرت صادق علیه السلام بر مفضل بن عمر [ صفحه ۲۰۸] جعفی است که اعتقادات امامیه در قلمرو توحید را در بر گرفته است. مجلسی آن را به صورت کامل گزارش کرده [۳۸۸] و به صورت مستقل نیز چاپ شده است. شیخ محمد خلیلی نجفی آن را به نام امالی امام صادق علیه السلام منتشر نموده است. [۳۸۹] . ۲٫ رساله اهلیلجه؛ این رساله، مکتوبی پر محتوا است که امام صادق علیه السلام آن را در مقام احتجاج و رد بر ملحدان و منکران ربوبیت، نگاشته و به مفضل بن عمر داده است. علامه مجلسی پس از کتاب التوحید، آن را در جلد سوم بحارالأنوار، نقل می کند. [۳۹۰] . ۳٫ رساله اهوازیه؛ رساله ی اهوازیه – همچنان که از نامش معلوم است – نامه ای است که امام علیه السلام به عبدالله نجاشی، والی اهواز نوشت که مطالب مهمی در مباحث اخلاقی دارد. علامه مجلسی آن را در بحارالأنوار، [۳۹۱] نقل می کند و آقا بزرگ تهرانی نیز، از آن یاد کرده است. [۳۹۲] . ۴٫ جعفریات؛ جعفریات نیز، از دیگر آثار مکتوب امام صادق علیه السلام است که مجموعه ای از روایات حوزه احکام است. این مجموعه براساس ابواب فقهی ترتیب یافته و امام کاظم علیه السلام آن را از امام صادق علیه السلام روایت کرده است. از مجموعه جعفریات با عنوان اشعثیات نیز یاد شده؛ زیرا راوی آن ابن اشعث بوده است. [۳۹۳] قاضی نعمان مصری نیز که از علمای اسماعیلیه است، از آن یاد و نقل قول می کند. [۳۹۴] . ۵٫ کتاب الحج؛ این مجموعه، روایات آن حضرت درباره حج و احکام آن بوده که ابان بن عبدالملک الثقفی آن را روایت کرده است. [۳۹۵] . ۶٫ مجموعه رساله و کتاب و نامه های امام صادق علیه السلام؛ از آن حضرت تعدادی نامه نقل شده که برای برخی از اصحاب خود نوشته اند؛ مانند: [ صفحه ۲۰۹] رساله ای در شرایع دین و سفارش های او به امام کاظم علیه السلام، رساله ای در غنایم و وجوب خمس، کتاب مصباح الشریعه، کتاب مفتاح الحقیقه، رساله به یارانش، رساله ای به پیروان اجتهاد و قیاس، رساله ای به محمد بن نعمان، رساله ای به عبدالله بن جندب، رساله ای در انواع کسب، رساله ای در راه های درآمد، رساله ای در احتجاج او بر صوفیه که او را از کسب روزی نهی می کردند، رساله ی کوچکی از احکام، دو رساله ی اخیر، دو عمل اساسی و بنیادی در اقتصاد و اجتماع هستند که دلالت دارند شیوه ی امام در صلاح دنیا، عمل و عبادت با هم بوده است و برخی از رساله های علمی را که برای جابر بن حیان نوشته از آن جمله می توان نام برد. [۳۹۶] . علاوه بر آن، راویان فراوانی از ایشان احادیث گوناگونی را نقل کرده اند. [۳۹۷] . ابن خلدون، درباره ی کتاب جفر که منسوب به امام صادق علیه السلام است، می گوید: بدان که داستان اصل کتاب جفر چنین است: هارون بن سعید بجلی – پیشوای زیدیه – دارای کتابی بود که آن را از امام جعفرصادق علیه السلام روایت کرده بود. در آن کتاب علم به آنچه که برای اهل بیت عموما و برای بعضی از افراد آنان به خصوص پیش می آمد، وجود داشت. این قضیه برای امام صادق علیه السلام و دیگر شخصیت های نظیر خودشان از طریق کرامت و کشف – که برای این قبیل افراد وجود دارد – واقع شده و پدید آمده است. این کتاب نزد امام جعفرصادق علیه السلام بر پوست گوساله ی نری نوشته شده بود. جفر نامید، جفر در لغت به معنای شی ء کوچک است و این نام نزد آن ها برای این کتاب وضع شد. این کتاب نه روایتش رسیده و نه خودش دیده شده است. فقط آثاری از آن در گفته ها نمایان است که دلیلی بر آن وجود ندارد. اگر سند آن کتاب به امام صادق علیه السلام صحیح باشد، [ صفحه ۲۱۰] بهترین سند از خود و یا از خاندان اوست، زیرا آنان اهل کرامت هستند و این که حضرت، برخی از خویشان خود را به وقایعی که بر ایشان پیش می آمد، خبر می داد و همان گونه که حضرت فرموده بود، اتفاق می افتاد، مطلبی صحیح است. [۳۹۸] . روایات زیادی وجود دارد که جفر، غیر از «الجامعه» است؛ برخی می گویند: جفر از تألیفات علی علیه السلام است که پیامبر صلی الله علیه و آله آن را به او املاء فرمود و هر دو جفر بود، یکی ظرفی به رنگ سفید از پوست که تمام علوم پیامبران و اوصیا و علمای گذشته ی بنی اسرائیل در آن بود و دیگری سرخ، که در آن علم حوادث و پیش آمدها و جنگ ها وجود داشت. شاگردان امام صادق علیه السلام تدوین گرانی بزرگ بودند. آنان در عصر نهضت علمی بزرگی می زیستند که جهان را به شگفت آورده بود. در آن نهضت مهارت های نویسندگان با یکدیگر به مسابقه پرداخته و چرخ های تدوین به سان ماشین های چاپ در عصر پیدایش چاپخانه به حرکت در آمدند. عمر بن عبدالعزیز دقیقا یک قرن بعد دستور به تدوین سنت داد و گردآوری آن را آغاز کرد و علمای اهل سنت نیز از او پیروی کردند. پس از شهادت امام صادق علیه السلام در سال ۱۴۷ هـ ق شاگردانش، تعداد چهار هزار روایت از او در کلیه ی علوم، تدوین و جمع آوری نمودند؛ از جمله ی آن تدوینات «اصول أربعمأه»، (چهارصد رساله) است که عبارت از چهارصد کتاب از فتاوای امام صادق علیه السلام تألیف چهارصد تن از شاگردان اوست و محور علم و عمل بعد از او بر همین کتب بود. بهترین چیزی که از آن ها جمع آوری شد، کتب اربعه، (کتاب های چهارگانه ای) بود که تا امروز به عنوان کتب مصدر و منبع شیعه در اصول و فروع و مسائل آن هاست. آن کتب عبارتند از: کافی، من لا یحضره الفقیه، تهذیب [ صفحه ۲۱۱] و استبصار. [۳۹۹] .
برگرفته از کتاب ویژگیهای امام صادق علیه السلام نوشته آقای حامد فدوی اردستانی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *